Nước sinh hoạt có mùi lạ là do đâu? Hướng dẫn nhận biết và khắc phục

Mở vòi nước thấy thoang thoảng mùi trứng thối, mùi tanh kim loại hay mùi thuốc tẩy là trải nghiệm khiến nhiều gia đình lo lắng. Mùi lạ trong nước là tín hiệu rõ ràng cho thấy nguồn nước cần được kiểm tra. Bài viết dưới đây giúp quý khách hàng nhận biết nguyên nhân qua từng loại mùi, những việc nên làm ngay và cách khắc phục phù hợp cho từng trường hợp.

1. Nước sinh hoạt có mùi hôi là dấu hiệu của điều gì?

Theo QCVN 01-1:2024/BYT về chất lượng nước sạch sử dụng cho mục đích sinh hoạt, “Mùi” là một trong 10 thông số nhóm A bắt buộc kiểm soát, với yêu cầu không có mùi lạ.

Theo Hướng dẫn chất lượng nước uống của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mùi vị lạ trong nước có thể xuất phát từ các vấn đề:

• Đặc điểm nguồn nước: Nước ngầm chứa khí hydro sunfua, sắt, mangan, amoni; nước mặt có tảo, vi sinh vật vào một số thời điểm trong năm.
• Tình trạng bể chứa và đường ống: Cặn bẩn, rêu tảo, màng vi sinh tích tụ trong bể; đường ống cũ bị gỉ, nước đọng lâu trong ống.
• Dư lượng chất khử trùng trong quá trình xử lý: Clo dư trong nước máy, hoặc hóa chất dùng khi vệ sinh, khử trùng bể chứa chưa được xả sạch.

Lưu ý: Đây là một chỉ tiêu cảm quan, đồng thời là dấu hiệu dễ nhận biết cho thấy nên kiểm tra nguồn nước.

Nguồn nước sinh hoạt xuất hiện mùi lạ là dấu hiệu cảnh báo cần kiểm tra ngay các chỉ tiêu chất lượng, tình trạng đường ống hoặc bể chứa

2. Các bước nên làm ngay khi phát hiện nước có mùi

Khi phát hiện nước có mùi khác thường, bạn có thể thực hiện theo các bước sau để vừa an tâm, vừa xác định nhanh nguyên nhân.

Bước 1: Tạm dừng dùng cho ăn uống trực tiếp

• Tạm thời không dùng nước có mùi lạ để uống, nấu ăn, pha sữa cho trẻ, làm đá.
• Chuyển sang nước đóng chai hoặc nguồn nước đã được kiểm chứng trong thời gian kiểm tra.
• Nếu mùi nặng, đặc biệt là mùi khai, mùi hóa chất lạ, nên hạn chế dùng cả cho tắm rửa trẻ nhỏ cho đến khi xác định được nguyên nhân.

Bước 2: Xác định vị trí phát sinh mùi

Đây là bước giúp khoanh vùng nguyên nhân nằm ở nguồn nước, bể chứa, đường ống hay thiết bị trong nhà.

• Ngửi nước, không ngửi bồn rửa: hứng nước vào cốc thủy tinh sạch, mang ra chỗ thoáng khác để ngửi. Nhiều trường hợp mùi hôi thực chất đến từ ống thoát nước, bẫy mùi dưới bồn rửa chứ không phải từ nước.
• So sánh nước nóng và nước lạnh: nếu chỉ nước nóng có mùi, nguyên nhân thường nằm ở bình nóng lạnh.
• So sánh nhiều vòi trong nhà: nếu chỉ một vòi có mùi, nguyên nhân nằm ở đoạn ống hoặc thiết bị gắn với vòi đó; nếu mọi vòi đều có mùi, nguyên nhân nằm ở nguồn cấp hoặc bể chứa.
• So sánh nước trước và sau bể chứa: nếu nhà có vòi lấy nước trực tiếp từ đường ống cấp (trước khi vào bể ngầm, bồn mái), hãy so sánh với nước sau bể. Nước trước bể không mùi mà nước sau bể có mùi, nguyên nhân nằm ở bể chứa.
• Xả nước vài phút rồi ngửi lại: nếu mùi giảm hẳn sau khi xả, nguyên nhân có thể là nước đọng lâu trong đường ống.
• Hỏi hàng xóm cùng khu vực: nếu nhiều nhà cùng gặp hiện tượng, nguyên nhân có thể đến từ nguồn cấp, nên liên hệ đơn vị cấp nước.

Bước 3: Ghi lại thông tin và liên hệ khi cần

• Ghi lại loại mùi, thời điểm xuất hiện, vị trí vòi có mùi và các thay đổi gần đây (vừa vệ sinh bể, vừa sửa đường ống, mất nước rồi có lại…).
• Với nước máy, liên hệ đơn vị cấp nước theo số điện thoại trên hóa đơn tiền nước.
• Với nước giếng khoan, nên gửi mẫu xét nghiệm để có kết luận chính xác.

Tạm dừng sử dụng trực tiếp và nhanh chóng khoanh vùng vị trí phát sinh mùi là những bước đầu tiên cần thực hiện để đảm bảo an toàn cho gia đình

3. Nhận biết nguyên nhân theo từng loại mùi và hướng xử lý

Mỗi loại mùi thường đều có nguyên nhân riêng biệt, nên giải pháp cũng sẽ khác nhau. Cụ thể:

3.1. Nước có mùi trứng thối

Mô tả mùi: Mùi trứng thối giống mùi lưu huỳnh đặc trưng, thường rõ hơn khi vừa mở vòi hoặc khi tắm nước nóng. Ở mức cao, nước có thể làm xỉn màu đồ bạc, đồ đồng và để lại vệt đen trên thiết bị vệ sinh.

Nguyên nhân:

• Khí hydro sunfua (H₂S) trong nước ngầm: Hình thành khi vi khuẩn khử sunfat phân hủy chất hữu cơ trong môi trường thiếu oxy dưới lòng đất. QCVN 01-1:2024/BYT quy định giới hạn sunfua là 0,05 mg/L.
• Bình nóng lạnh: Thanh magie (thanh chống ăn mòn) trong bình có thể phản ứng với sunfat trong nước, kết hợp với vi khuẩn tạo ra khí H₂S.
• Giếng, bể chứa có nhiều chất hữu cơ phân hủy: Bùn cặn tích tụ lâu ngày trong điều kiện thiếu oxy.

Cách xử lý:

Mẹo: khi mở vòi nước giếng, để nước chảy vài phút ở nơi thoáng, mùi thường giảm do khí H₂S bay bớt. Tuy nhiên đây chỉ là cách tạm thời, chưa xử lý được nguyên nhân gốc.

Mùi trứng thối thường gặp ở nước giếng khoan hoặc nước nóng từ bình nóng lạnh, do khí hydro sunfua gây ra

3.2. Nước có mùi tanh, mùi kim loại

Mô tả mùi: Đây là mùi tanh như sắt gỉ, vị chát kim loại trên lưỡi. Thường đi kèm các dấu hiệu khác như nước có màu vàng, để lâu đóng váng, cặn vàng nâu hoặc nâu đen; trà, cà phê bị đổi màu.

Nguyên nhân:

• Sắt, mangan trong nước ngầm: Phổ biến ở nước giếng khoan. Theo QCVN 01-1:2024/BYT, giới hạn sắt là 0,3 mg/L và mangan là 0,1 mg/L.
• Đường ống kim loại cũ bị gỉ: Ống thép tráng kẽm, ống gang lâu năm bị ăn mòn, giải phóng sắt, kẽm vào nước. Dấu hiệu: mùi rõ hơn vào buổi sáng hoặc sau khi đi vắng nhiều ngày, giảm sau khi xả nước.
• Nước có pH thấp: Nước có tính axit làm tăng ăn mòn đường ống, phụ kiện bằng đồng, kẽm. QCVN quy định pH trong khoảng 6,0 – 8,5.

Cách xử lý:

• Xả nước đọng: Vào buổi sáng hoặc sau khi đi vắng, mở vòi xả trong vài phút trước khi sử dụng.
• Kiểm tra pH: Dùng bộ test nhanh hoặc bút đo pH. Nếu pH thấp, có thể dùng vật liệu nâng pH trong hệ thống lọc đầu nguồn.
• Xử lý sắt, mangan cho nước giếng: Làm thoáng qua giàn phun mưa, lắng, sau đó lọc qua cát thạch anh và cát mangan; với mangan cao, cần kết hợp oxy hóa bằng clo hoặc thuốc tím theo liều lượng do đơn vị xử lý nước tính toán.
• Thay đường ống cũ: Với nhà có ống kim loại lâu năm, cân nhắc thay bằng ống nhựa PPR hoặc ống inox phù hợp.
• Nước ăn uống: Dùng máy lọc nước RO để giữ lại các ion kim loại hòa tan.

Nước có mùi tanh kim loại thường đi kèm màu vàng hoặc cặn nâu do sắt, mangan và đường ống gỉ sét

3.3. Nước có mùi khai, mùi nồng

Mô tả mùi: Giống mùi khai, mùi nồng hăng tương tự mùi nước tiểu hoặc mùi phân bón; có thể kèm mùi hôi.

Nguyên nhân:

• Amoni trong nước ngầm: Amoni có thể có sẵn trong một số tầng nước ngầm, hoặc đến từ nguồn ô nhiễm như nước thải sinh hoạt, bể phốt, chuồng trại chăn nuôi, phân bón nông nghiệp thấm xuống. Theo QCVN 01-1:2024/BYT, amoni là thông số nhóm A bắt buộc kiểm soát, giới hạn 1 mg/L (tính theo N).
• Giếng đặt gần bể phốt, cống thải: Nước thải có thể thấm vào giếng qua thành giếng, nắp giếng hở hoặc khe nứt.
• Hợp chất của clo và amoni (cloramin): Khi nước chứa amoni được khử trùng bằng clo, hai chất kết hợp tạo mùi nồng, hắc khó chịu.

Cách xử lý:

• Tạm dừng dùng cho ăn uống và xét nghiệm nước, bổ sung các chỉ tiêu amoni, nitrit, nitrat, Coliform, E. coli, vì mùi khai có thể đi kèm ô nhiễm vi sinh.
• Kiểm tra khu vực quanh giếng: vị trí bể phốt, cống thải, chuồng trại; tình trạng nắp giếng, thành giếng, sân giếng. Nên đổ bê tông sân giếng, nâng cao miệng giếng và đậy kín nắp để hạn chế nước bề mặt chảy vào.
• Xử lý amoni cho nước sinh hoạt: amoni khó xử lý hơn sắt, mangan. Các phương pháp như lọc sinh học, trao đổi ion hoặc oxy hóa bằng clo cần được tính toán theo kết quả xét nghiệm, nên nhờ đơn vị xử lý nước có chuyên môn thực hiện.
• Nước ăn uống: dùng máy lọc nước RO giúp giảm phần lớn amoni cùng các chất hòa tan khác; nên xét nghiệm nước đầu ra sau khi lắp đặt để đánh giá hiệu quả thực tế.
• Cân nhắc nguồn nước khác: nếu nguồn ô nhiễm khó khắc phục, có thể cân nhắc khoan giếng ở vị trí xa nguồn thải hơn hoặc chuyển sang dùng nước máy nếu khu vực có mạng lưới cấp nước.

Mùi khai trong nước giếng thường liên quan đến amoni, dấu hiệu nguồn nước có thể chịu ảnh hưởng từ chất thải hữu cơ

3.4. Nước có mùi thuốc tẩy, mùi clo

Mô tả mùi: Là mùi hắc giống nước bể bơi hoặc thuốc tẩy, thường rõ hơn khi vừa mở vòi hoặc khi tắm nước nóng.

Nguyên nhân:

• Clo dư trong nước máy: Nhà máy nước châm clo để khử trùng và duy trì khả năng kiểm soát vi sinh vật trên đường ống. Theo QCVN 01-1:2024/BYT, clo dư tự do phải nằm trong khoảng 0,2 – 1,0 mg/L.
• Nhà gần trạm cấp nước: Lượng clo dư thường cao hơn so với khu vực cuối mạng lưới.
• Nhà máy tăng liều clo: Thường sau sự cố đường ống, mùa mưa lũ hoặc khi chất lượng nước thô thay đổi.
• Vừa khử trùng bể chứa: Dung dịch khử trùng chưa được xả rửa sạch.

Cách xử lý:

• Với nước uống: Đun sôi giúp phần lớn clo bay hơi. Cũng có thể để nước trong bình, ca không đậy nắp vài giờ ở nơi sạch sẽ, thoáng mát để clo bay bớt trước khi đun.
• Với nước tắm: Dùng vòi sen có lõi than hoạt tính, vật liệu KDF hoặc lõi vitamin C để giảm mùi clo.
• Với toàn bộ nước sinh hoạt: Lắp lọc đầu nguồn có lõi than hoạt tính.
• Sau khi khử trùng bể chứa: Xả rửa bể nhiều lần cho đến khi hết mùi hóa chất trước khi đưa vào sử dụng.
• Khi mùi rất nặng, kéo dài: Dùng bộ test nhanh clo dư để kiểm tra; nếu vượt 1,0 mg/L, liên hệ đơn vị cấp nước để được hỗ trợ.

Mùi thuốc tẩy trong nước máy đến từ clo dư, được duy trì để khử trùng nước trên đường ống phân phối

3.5. Nước có mùi ẩm mốc, mùi hôi tanh

Mô tả mùi: Là mùi đất, mùi bùn, mùi ẩm mốc hoặc mùi hôi tanh như nước ao; có thể kèm nước hơi đục, có cặn lơ lửng.

Nguyên nhân:

• Bể chứa, bồn mái lâu ngày chưa vệ sinh: Cặn bùn, rêu tảo, màng vi sinh tích tụ. Nắp bể hở khiến côn trùng, lá cây, thậm chí xác động vật nhỏ rơi vào và phân hủy.
• Bồn nhựa đặt ngoài nắng: Ánh sáng xuyên qua thành bồn mỏng tạo điều kiện cho rêu tảo phát triển.
• Nước mặt vào mùa tảo phát triển: Một số loại tảo và vi sinh vật trong sông, hồ tạo ra hợp chất gây mùi đất, mùi mốc, có thể lọt vào nước máy dù ở nồng độ rất thấp.
• Đường ống ít sử dụng: Nước đọng lâu ở những đoạn ống cụt, vòi ít dùng (phòng khách, tầng trên), lượng clo dư giảm và vi sinh vật phát triển trở lại.
• Bẫy mùi, ống thoát nước: Mùi bốc lên từ cống thoát dưới bồn rửa, dễ bị nhầm là mùi của nước.

Cách xử lý:

• Vệ sinh bể chứa, bồn mái: Khóa van cấp nước, xả cạn, cọ rửa thành và đáy bể, khử trùng bằng dung dịch chuyên dụng (như cloramin B) theo hướng dẫn trên bao bì, xả rửa lại đến khi hết mùi hóa chất. Thực hiện định kỳ khoảng 6 tháng/lần.
• Kiểm tra nắp bể, lưới chắn: Đậy kín nắp, lắp lưới chắn ở ống thông hơi, ống tràn để tránh côn trùng, động vật nhỏ lọt vào.
• Che chắn bồn nước ngoài trời: Chọn bồn inox hoặc bồn nhựa nhiều lớp chống tia UV, hoặc làm mái che.
• Xả các vòi ít dùng: Định kỳ mở xả các vòi ít sử dụng vài phút mỗi tuần.
• Vệ sinh bẫy mùi, ống thoát: Đổ nước nóng pha baking soda hoặc dùng sản phẩm thông tắc chuyên dụng cho ống thoát bồn rửa; kiểm tra bẫy mùi còn nước và hoạt động tốt.
• Với nước máy có mùi đất, mùi mốc kéo dài trên diện rộng: Liên hệ đơn vị cấp nước; trong thời gian chờ, có thể dùng thiết bị lọc có lõi than hoạt tính để giảm mùi.

Lưu ý an toàn: Khi vệ sinh bể ngầm, không xuống bể một mình; mở nắp cho thông thoáng trước khi xuống và có người hỗ trợ bên ngoài. Nếu bể lớn hoặc khó tiếp cận, nên thuê đơn vị vệ sinh chuyên nghiệp.

Bể chứa lâu ngày không vệ sinh tích tụ rêu tảo, cặn hữu cơ và là nguyên nhân phổ biến gây mùi ẩm mốc

Sau khi đã xử lý nguyên nhân tại nguồn, bể chứa hay đường ống, nước dùng để uống và nấu ăn vẫn nên được xử lý thêm một lớp. Máy lọc nước RO kết hợp nhiều cấp lọc là giải pháp gia đình có thể tham khảo. Trong hệ thống, lõi than hoạt tính hỗ trợ giảm clo dư và một số chất gây mùi, còn màng RO giúp giảm nhiều muối hòa tan và tạp chất trong nước. Các cấp lọc đảm nhiệm những vai trò khác nhau, cùng hỗ trợ xử lý nước trước khi đưa đến vòi sử dụng.

4. Câu hỏi thường gặp (FAQ) về nước sinh hoạt có mùi hôi

Câu 1: Nước máy có mùi clo nhẹ có bình thường không?

Bình thường. Clo dư được duy trì trong nước máy để khử trùng và kiểm soát vi sinh vật trên đường ống phân phối. QCVN 01-1:2024/BYT quy định clo dư tự do trong khoảng 0,2 – 1,0 mg/L. Mùi clo nhẹ cho thấy nước vẫn còn khả năng khử trùng. Bạn chỉ nên lưu ý khi mùi clo rất nặng, kéo dài nhiều ngày, hoặc ngược lại mất hẳn mùi clo mà xuất hiện mùi tanh, mùi hôi. Khi đó, nên dùng bộ test nhanh clo dư hoặc liên hệ đơn vị cấp nước.

Câu 2: Đun sôi có hết mùi hôi trong nước không?

Đun sôi có giúp hết mùi hôi hay không còn tùy từng loại mùi:

Đun sôi giúp xử lý vi sinh vật nhưng không loại bỏ được kim loại, amoni và nhiều chất hòa tan khác. Vì vậy, với nước có mùi kéo dài, bạn nên xác định nguyên nhân và xử lý tại nguồn, thay vì chỉ dựa vào việc đun sôi.

Câu 3: Máy lọc nước có xử lý được mùi không?

Có, với điều kiện máy có cấu hình lõi phù hợp và được thay lõi đúng hạn. Lõi than hoạt tính trong máy lọc nước hấp phụ phần lớn các mùi như clo, mùi mốc, mùi hữu cơ. Màng RO giữ lại các ion hòa tan gây mùi tanh kim loại như sắt, mangan, đồng thời giảm phần lớn amoni.

Một số lưu ý:

• Máy lọc nước xử lý nước cho ăn uống, không xử lý mùi của nước tắm giặt. Với mùi xuất phát từ nguồn nước hoặc bể chứa, cần xử lý tại nguồn song song.
• Lõi than hoạt tính khi bão hòa sẽ không còn hấp phụ mùi hiệu quả. Nếu nước sau lọc bắt đầu có mùi, đó là dấu hiệu cần thay lõi.
• Với nguồn nước có mùi nặng do H₂S, sắt, mangan, nên có lọc đầu nguồn trước máy lọc nước để lõi lọc bền bỉ hơn.

Câu 4: Nên xét nghiệm những chỉ tiêu nào khi nước có mùi lạ?

Bạn có thể tham khảo theo từng loại mùi:

Ngoài ra, bạn nên xét nghiệm đầy đủ 10 thông số nhóm A theo QCVN 01-1:2024/BYT (Coliform tổng số, E. coli hoặc Coliform chịu nhiệt, màu sắc, mùi, pH, độ đục, asen, clo dư tự do, permanganat, amoni) để có bức tranh tổng thể về nguồn nước.

Bạn có thể gửi mẫu đến phòng thử nghiệm được công nhận theo TCVN ISO/IEC 17025, như Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) tỉnh, thành phố hoặc các đơn vị có chứng nhận VILAS.

Mùi lạ trong nước là tín hiệu dễ nhận biết để bạn chủ động kiểm tra nguồn nước. Khi xác định đúng loại mùi và vị trí phát sinh, bạn nên vệ sinh bể chứa, xả đường ống, xử lý bình nóng lạnh, lọc đầu nguồn cho nước sinh hoạt và máy lọc nước cho nhu cầu ăn uống.

Nếu bạn đang gặp các vấn đề về nguồn nước sinh hoạt hoặc cần tư vấn giải pháp xử lý nước toàn diện cho gia đình, hãy liên hệ ngay với Kangaroo qua Tổng đài kỹ thuật – bảo hành 1900 555566 hoặc truy cập website chính thức Kangaroo để được hỗ trợ nhanh chóng và chu đáo.