Nước khử khoáng là gì? Tìm hiểu lợi ích, đặc điểm và giải đáp thắc mắc

Nước khử khoáng xuất hiện ở nhiều nơi quen thuộc: trong bình ắc quy, nước làm mát xe, bàn là hơi nước hay trong phòng thí nghiệm. Vì được xử lý để loại bỏ gần như toàn bộ khoáng chất, nhiều người thắc mắc loại nước này có dùng để uống được không. Bài viết dưới đây giúp quý khách hàng hiểu rõ nước khử khoáng là gì, đặc điểm, ứng dụng và cách lựa chọn nguồn nước uống phù hợp cho gia đình.

1. Nước khử khoáng là gì?

Nước khử khoáng là nước đã được xử lý để loại bỏ gần như toàn bộ các ion khoáng chất hòa tan, bao gồm:

• Ion dương (cation): canxi (Ca²⁺), magie (Mg²⁺), natri (Na⁺), kali (K⁺), sắt,…
• Ion âm (anion): clorua (Cl⁻), sulfat (SO₄²⁻), bicarbonat (HCO₃⁻), nitrat (NO₃⁻),…

Theo tài liệu “Nutrients in Drinking Water” của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), nước khử khoáng là nước gần như không còn khoáng chất hòa tan nhờ các công nghệ như chưng cất, trao đổi ion, lọc màng (thẩm thấu ngược RO, lọc nano), điện thẩm tách… Tổng chất rắn hòa tan (TDS) của loại nước này có thể thấp đến khoảng 1 mg/L.

Các phương pháp tạo nước khử khoáng phổ biến:

2. Đặc điểm của nước khử khoáng

Nước khử khoáng có ba đặc điểm nổi bật, liên quan chặt chẽ với nhau: hàm lượng khoáng thấp, độ tinh khiết về mặt ion cao và vị nhạt.

2.1. Hàm lượng khoáng chất thấp

Sau quá trình xử lý, hàm lượng các khoáng chất như canxi, magie, natri, kali,… giảm xuống rất thấp, chỉ số TDS thường chỉ còn vài mg/L hoặc thấp hơn. Để dễ hình dung:

Ý nghĩa thực tế của hàm lượng khoáng thấp:

• Giảm nguy cơ hình thành cặn khoáng do độ cứng: Cặn trắng trong ấm đun, bình nóng lạnh hình thành chủ yếu từ canxi, magie. Nước khử khoáng gần như không chứa các ion này nên hầu như không đóng cặn. Đây là lý do nước khử khoáng được dùng nhiều cho nồi hơi, bàn là hơi nước, hệ thống làm mát.
• Có tính “ăn mòn” cao hơn: Do thiếu khoáng chất, nước khử khoáng có xu hướng hòa tan các chất từ vật liệu mà nó tiếp xúc. Tài liệu của WHO nhận định nước khử khoáng có tính xâm thực mạnh với đường ống, bể chứa và có thể hòa tan kim loại từ các vật liệu này. Vì vậy, bạn cần lựa chọn vật liệu tương thích theo cấp độ nước và mục đích sử dụng (không phải mọi loại inox hoặc nhựa đều phù hợp).

Nước khử khoáng có chỉ số TDS rất thấp do phần lớn ion khoáng chất đã được loại bỏ trong quá trình xử lý

2.2. Độ tinh khiết cao

“Độ tinh khiết” của nước khử khoáng được hiểu là mức độ sạch về ion, tức là trong nước còn rất ít ion hòa tan. Vì ion là thành phần giúp nước dẫn điện, nên độ tinh khiết được đánh giá bằng độ dẫn điện (µS/cm) hoặc điện trở suất (MΩ·cm):

• Độ dẫn điện càng thấp, nước càng ít ion thì độ tinh khiết càng cao.
• Nước tinh khiết về mặt lý thuyết có điện trở suất khoảng 18,2 MΩ·cm ở 25°C. Đây là mức của nước siêu tinh khiết dùng trong sản xuất linh kiện điện tử, phân tích hóa học chính xác.

Tại Việt Nam, TCVN 4851:1989 (ISO 3696:1987) phân loại nước dùng để phân tích trong phòng thí nghiệm thành ba loại theo mức độ tinh khiết:

Lưu ý quan trọng: “Tinh khiết” ở đây là tinh khiết về ion, không đồng nghĩa với an toàn để uống. Quá trình trao đổi ion không được thiết kế để xử lý vi sinh vật hay một số chất hữu cơ không mang điện. Bên cạnh đó, nước khử khoáng dùng cho công nghiệp, ắc quy hay phòng thí nghiệm thường không được sản xuất, đóng gói theo yêu cầu vệ sinh của nước uống. Vì vậy, người dùng không nên uống nước khử khoáng dùng cho mục đích kỹ thuật.

Độ tinh khiết của nước khử khoáng được đánh giá qua độ dẫn điện hoặc điện trở suất bằng thiết bị đo chuyên dụng

2.3. Vị nước nhạt hơn

Vị của nước được tạo nên chủ yếu bởi các khoáng chất hòa tan: bicarbonat tạo vị dịu, magie và sulfat tạo vị hơi đắng nhẹ, natri và clorua tạo vị hơi mặn. Khi các ion này bị loại bỏ, nước khử khoáng có vị nhạt, “rỗng”, ít đậm đà hơn so với nước uống thông thường. Tài liệu của WHO cũng ghi nhận nước khử khoáng và nước có hàm lượng khoáng thấp có vị kém hấp dẫn và cảm giác giải khát thấp hơn.

Ngoài ra, khi để tiếp xúc với không khí, nước khử khoáng hấp thụ khí CO₂, tạo thành một lượng nhỏ axit cacbonic. Do không còn khoáng chất để “đệm”, độ pH của nước có thể giảm xuống dưới 7, làm vị nước hơi chua nhẹ với một số người.

Do gần như không còn khoáng chất, nước khử khoáng có vị nhạt hơn rõ rệt so với nước máy hay nước khoáng

3. Nước khử khoáng dùng để làm gì?

Nhờ đặc tính ít ion, không tạo cặn, nước khử khoáng được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực.

Ứng dụng trong công nghiệp

• Nồi hơi, lò hơi, tháp giải nhiệt: Hạn chế đóng cặn canxi, magie trên bề mặt trao đổi nhiệt, giúp thiết bị vận hành ổn định, bền bỉ hơn.
• Sản xuất điện tử, bán dẫn: Nước siêu tinh khiết dùng để rửa linh kiện, vi mạch, tránh ion còn sót lại ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm.
• Dược phẩm, mỹ phẩm: Làm nguyên liệu, dung môi trong quá trình sản xuất theo tiêu chuẩn chuyên ngành.
• Xi mạ, sơn, hóa chất: Pha dung dịch, rửa bề mặt để tránh vệt ố, cặn khoáng.

Ứng dụng trong phòng thí nghiệm và y tế

• Phòng thí nghiệm: Pha hóa chất, thuốc thử, môi trường nuôi cấy, tráng rửa dụng cụ thủy tinh, chạy các thiết bị phân tích. Loại nước sử dụng được lựa chọn theo yêu cầu của từng phép phân tích (loại 1, 2 hoặc 3 theo TCVN 4851:1989).
• Y tế: Dùng cho nồi hấp tiệt trùng, máy rửa dụng cụ, một số thiết bị chuyên dụng cần nước không tạo cặn. Nước dùng trong y tế phải đáp ứng tiêu chuẩn chuyên ngành tương ứng với từng mục đích.

Ứng dụng trong đời sống

• Bàn là hơi nước, máy tạo độ ẩm: Giúp hạn chế cặn trắng bám trong khoang chứa và lỗ phun hơi. Với bàn là hơi nước, quý khách hàng nên tham khảo hướng dẫn của nhà sản xuất, vì một số dòng khuyến nghị pha nước khử khoáng với nước máy thay vì chỉ dùng nước khử khoáng.
• Bình ắc quy axit – chì: Dùng để châm bổ sung nước cho ắc quy, tránh tạp chất ảnh hưởng đến bản cực.
• Hệ thống làm mát ô tô, xe máy: Dùng pha với dung dịch làm mát theo tỷ lệ khuyến nghị để hạn chế cặn trong két nước.
• Rửa kính, rửa xe: Tráng lần cuối bằng nước khử khoáng giúp hạn chế vết ố trắng khi nước khô.
• Bể cá, bể thủy sinh: Pha với nước khác để điều chỉnh độ cứng phù hợp với một số loài cá, cây thủy sinh.

Mẹo thực tế: Nước khử khoáng dùng cho các mục đích trên thường được bán tại cửa hàng phụ tùng ô tô, cửa hàng điện máy, cửa hàng hóa chất. Khi mua, hãy kiểm tra nhãn ghi rõ mục đích sử dụng, bảo quản trong can đậy kín và chỉ sử dụng đúng mục đích kỹ thuật, không dùng để uống hoặc nấu ăn.

4. Có nên uống nước khử khoáng không?

Nước khử khoáng có thể uống được nếu đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về an toàn và chất lượng của nước uống. Cụ thể, nước phải được sản xuất trong điều kiện vệ sinh, đóng gói và bảo quản phù hợp, đạt các chỉ tiêu theo quy chuẩn dành cho nước uống, ví dụ QCVN 6-1:2010/BYT đối với nước uống đóng chai.

Tuy nhiên, nước khử khoáng thông thường không phải là lựa chọn phổ biến để uống hằng ngày vì những lý do sau:

• Đã loại bỏ phần lớn khoáng chất tự nhiên: Nước không còn đóng góp phần khoáng chất như canxi, magie mà nước uống thông thường có thể cung cấp.
• Vị nhạt, kém hấp dẫn: Theo WHO, nước có hàm lượng khoáng thấp có vị kém và cảm giác giải khát thấp hơn, khiến việc uống đủ nước trở nên khó hơn với một số người.
• Có tính xâm thực với vật liệu chứa: Nước khử khoáng dễ hòa tan các chất từ đường ống, bình chứa nếu vật liệu không phù hợp.
• Nguồn gốc không phải lúc nào cũng dành cho mục đích uống: Phần lớn nước khử khoáng trên thị trường được sản xuất cho mục đích kỹ thuật, không đáp ứng yêu cầu của nước uống.

Đó cũng là lý do trong các tài liệu về nước uống của WHO, nước sau quá trình khử khoáng (ví dụ nước biển sau khử mặn) khi được dùng làm nguồn cấp nước uống được khuyến nghị tái khoáng hóa, tức là bổ sung lại một lượng canxi, magie và bicarbonat ở mức phù hợp.

Đối với nhu cầu sử dụng nước uống, lựa chọn an toàn và phù hợp là:

• Nước RO đạt chuẩn uống trực tiếp: Nước qua máy lọc RO được giữ lại phần lớn cặn bẩn, kim loại nặng, vi khuẩn. Nhiều dòng máy còn có lõi bổ sung khoáng phía sau màng RO, giúp nước có vị dễ uống hơn cho nhu cầu hằng ngày.
• Nước khoáng thiên nhiên: Chứa khoáng chất tự nhiên với hàm lượng ổn định, phù hợp dùng xen kẽ theo sở thích. Người dùng nên đọc nhãn để chọn loại có hàm lượng natri và tổng khoáng phù hợp.

Với gia đình cần nguồn nước uống ổn định, sẵn có mỗi ngày, máy lọc nước RO là giải pháp thiết thực hơn so với việc mua nước đóng chai thường xuyên. Nếu gia đình bạn đang tìm một giải pháp như vậy, có thể tham khảo các dòng máy lọc nước Kangaroo ứng dụng công nghệ lọc RO kết hợp lõi bổ sung khoáng như canxi, magie, kali, natri, cùng nhiều lựa chọn từ máy lọc nước Hydrogen, ion kiềm đến các mẫu tích hợp nóng lạnh, giúp cả nhà chủ động nguồn nước uống ngay tại gian bếp và nâng tầm sống khỏe mỗi ngày.

Sử dụng máy lọc nước Kangaroo phù hợp cho nhu cầu nước uống và nước sinh hoạt

5. Câu hỏi thường gặp (FAQ) về nước khử khoáng

Câu 1: Nước khử khoáng có phải nước cất không?

Hai loại nước này có điểm khác nhau. Nước cất là một dạng nước khử khoáng, được tạo ra bằng phương pháp chưng cất. Sự khác biệt nằm ở phương pháp và những gì được loại bỏ:

Trong thực tế, nhiều người dùng hai tên gọi này thay thế cho nhau vì cả hai đều có hàm lượng khoáng rất thấp. Tuy nhiên, khi mua cho mục đích kỹ thuật cụ thể (phòng thí nghiệm, y tế), quý khách hàng nên chọn đúng loại theo yêu cầu của thiết bị hoặc quy trình.

Câu 2: Nước khử khoáng khác nước RO như thế nào?

Không giống nhau. Nước khử khoáng là nước đã được loại bỏ phần lớn khoáng chất và ion hòa tan. Nước này có thể được tạo ra bằng nhiều phương pháp như trao đổi ion, chưng cất hoặc thẩm thấu ngược RO. Như vậy, RO chỉ là một trong các phương pháp có thể tạo ra nước ít khoáng. Trong các hệ thống khử khoáng công nghiệp, RO còn thường được dùng làm công đoạn xử lý trước khi nước đi qua bước khử ion.

Bài viết trên đã giúp bạn trả lời câu hỏi “nước khử khoáng là gì?”. Nước khử khoáng là loại nước có hàm lượng khoáng rất thấp, độ tinh khiết về ion cao, phù hợp cho các ứng dụng kỹ thuật như công nghiệp, phòng thí nghiệm và một số thiết bị gia dụng. Với nhu cầu uống hằng ngày, gia đình bạn nên ưu tiên nguồn nước đạt chuẩn uống trực tiếp, có vị dễ uống và tiện lợi khi sử dụng.

Nếu đang tìm giải pháp lọc nước cho gia đình, bạn có thể tham khảo các dòng máy lọc nước Kangaroo từ RO, Hydrogen đến Hydrogen ion kiềm để lựa chọn cấu hình phù hợp với nhu cầu sử dụng và không gian lắp đặt.